W Polsce zakres i terminy badań w ciąży określa standard opieki okołoporodowej (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2018 r. w brzmieniu obowiązującym od 7 maja 2026 r.). Najważniejsze punkty to: pierwsza wizyta do 10. tc., USG w 11–14 tc., USG połówkowe w 18–22 tc., test obciążenia glukozą w 24–28 tc., USG w 27–32 tc. (wg PTGiP w 28–32 tc.) i wymaz w kierunku GBS w 35–37 tc.
Harmonogram badań w ciąży – tabela
| Tydzień ciąży | Badania |
|---|---|
| do 10. | Grupa krwi i Rh, przeciwciała odpornościowe, morfologia i ferrytyna, badanie ogólne moczu, glukoza na czczo (u kobiet z czynnikami ryzyka cukrzycy ciążowej – test OGTT), TSH, VDRL (kiła), HIV, HCV, antygen HBs (WZW typu B), toksoplazmoza IgG i IgM; badanie ginekologiczne, cytologia (jeśli nie była wykonana w ciągu 12 miesięcy przed ciążą), badanie piersi, pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała, BMI; kontrola stomatologiczna; informacja o szczepieniach zalecanych w ciąży. |
| 11–14 | USG z oceną przezierności karkowej (NT) i anatomii płodu; badania biochemiczne w ramach diagnostyki prenatalnej (np. PAPP-A, wolna beta-hCG); ocena ryzyka depresji. |
| 15–20 | Morfologia, badanie ogólne moczu. |
| 18–22 | USG połówkowe – szczegółowa ocena anatomii płodu, łożyska i płynu owodniowego. |
| 21–26 | Badanie ogólne moczu; toksoplazmoza IgG i IgM (jeśli w I trymestrze wynik był ujemny). |
| 24–28 | Doustny test obciążenia 75 g glukozy (OGTT); przeciwciała anty-D u kobiet Rh ujemnych. |
| 27–32 | USG III trymestru (wg PTGiP w 28–32 tc.; ocena wzrastania płodu, łożyska i płynu owodniowego); morfologia, badanie ogólne moczu; immunoprofilaktyka anty-D u kobiet Rh ujemnych bez przeciwciał (28–30 tc.). |
| 33–37 | Morfologia, badanie ogólne moczu, antygen HBs, HIV (oraz VDRL i HCV u kobiet ze zwiększonym ryzykiem zakażenia); posiew w kierunku paciorkowców GBS (35–37 tc.); ocena ryzyka depresji; konsultacja anestezjologiczna, jeśli planujesz znieczulenie zewnątrzoponowe do porodu. |
| 38–39 | Morfologia, badanie ogólne moczu; ocena gotowości do porodu. |
| po 40. | KTG i USG niezwłocznie po 40. tc.; przy prawidłowych wynikach kolejna kontrola po 7 dniach i ustalenie terminu przyjęcia do szpitala tak, aby poród nastąpił przed końcem 42. tc. |
I trymestr: pierwsza wizyta i badania bazowe
Pierwsza wizyta (do 10. tc.) to najobszerniejszy pakiet badań. Ich celem jest wykrycie stanów, które warto leczyć jak najwcześniej: niedokrwistości i niedoboru żelaza, niedoczynności tarczycy, cukrzycy przedciążowej, infekcji (kiła, HIV, HCV, WZW typu B) oraz ustalenie grupy krwi i czynnika Rh.
Oznaczenie przeciwciał przeciw toksoplazmozie pozwala ocenić, czy jesteś na nią odporna. Brak odporności na toksoplazmozę oznacza konieczność przestrzegania zasad higieny (mięso tylko dobrze wysmażone, mycie warzyw, rękawiczki przy pracy w ogrodzie, unikanie czyszczenia kuwety).
Między 11+0 a 13+6 tc. wykonuje się USG z oceną przezierności karkowej, często połączone z badaniem biochemicznym krwi. Termin jest ścisły – po 13+6 tc. (gdy długość ciemieniowo-siedzeniowa płodu, CRL, przekracza 84 mm) oceny przezierności karkowej nie da się już wykonać. Więcej: USG w ciąży.
II trymestr: USG połówkowe i test obciążenia glukozą
USG połówkowe (18–22 tc.) to szczegółowa ocena budowy płodu: mózgu, serca, kręgosłupa, kończyn, narządów jamy brzusznej, a także położenia łożyska.
Test OGTT (24–28 tc.) wykrywa cukrzycę ciążową. Badanie wykonuje się na czczo: pobiera się krew, następnie pacjentka wypija roztwór 75 g glukozy, a kolejne pobrania krwi następują po 1 i 2 godzinach. W tym czasie należy siedzieć w punkcie pobrań – nie spacerować i nie jeść.
III trymestr: GBS i przygotowanie do porodu
W III trymestrze kontroluje się wzrastanie płodu (USG w 27–32 tc., wg PTGiP w 28–32 tc.), morfologię (niedokrwistość jest częsta pod koniec ciąży) oraz wykonuje się posiew w kierunku paciorkowców grupy B (GBS) między 35. a 37. tc. Nosicielstwo GBS zwykle nie daje objawów, ale wymaga podania antybiotyku w czasie porodu, aby chronić noworodka.
W tym okresie warto też przygotować plan porodu i wybrać szpital.
Konflikt serologiczny – gdy masz czynnik Rh ujemny
Jeśli masz czynnik Rh ujemny, a ojciec dziecka ma czynnik Rh dodatni lub nieznany, lekarz zleca kontrolne oznaczenia przeciwciał odpornościowych. Kobietom bez przeciwciał podaje się immunoglobulinę anty-D między 28. a 30. tc. oraz po porodzie (jeśli dziecko ma czynnik Rh dodatni), a także po sytuacjach takich jak krwawienie, poronienie, ciąża pozamaciczna, zabiegi inwazyjne (np. amniopunkcja) czy uraz brzucha.
Jak często wizyty u lekarza
Zgodnie ze standardem w ciąży o prawidłowym przebiegu wizyty powinny się odbywać nie rzadziej niż co 4 tygodnie, a w III trymestrze zwykle częściej – co 2–3 tygodnie, pod koniec ciąży nawet co tydzień. Przy chorobach przewlekłych lub powikłaniach ciąży częstotliwość ustala lekarz indywidualnie.
Najczęstsze pytania
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. 2018 poz. 1756; tekst jednolity uwzględniający zmiany obowiązujące od 7 maja 2026 r.: Dz.U. 2026 poz. 1140)
- Pacjent.gov.pl – Badania w ciąży
- Borowski D. i wsp. Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii PTGiP w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2020. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020; 5(2): 63–75
Autor artykułu
Zajmuje się ginekologią, diagnostyką ultrasonograficzną oraz opieką nad ciążą. Prowadzi konsultacje, badania profilaktyczne i diagnostyczne, wykonuje USG narządów miednicy mniejszej i USG w ciąży. Ma ponad 30 lat doświadczenia lekarskiego. Przyjmuje w centrum RS-MED w Warszawie (Targówek).
Profil lekarza w RS-MED →