USG piersi jest podstawowym badaniem obrazowym u młodszych kobiet z gęstą, gruczołową budową piersi oraz uzupełnieniem mammografii. Mammografia pozostaje podstawowym badaniem przesiewowym – w Polsce wykonywanym bezpłatnie co 2 lata u kobiet w wieku 45–74 lat w ramach programu profilaktyki raka piersi (szczegóły na pacjent.gov.pl). USG najlepiej wykonać w 5.–10. dniu cyklu, a piersi warto co miesiąc badać samodzielnie i z każdą nową, niepokojącą zmianą szybko zgłaszać się do lekarza.
USG piersi czy mammografia
Oba badania się uzupełniają, a wybór zależy przede wszystkim od wieku i budowy piersi.
| Cecha | USG piersi | Mammografia |
|---|---|---|
| Na czym polega | fale ultradźwiękowe, bez promieniowania | zdjęcie rentgenowskie piersi w dwóch projekcjach, z uciśnięciem piersi |
| Dla kogo przede wszystkim | młodsze kobiety, piersi o gęstej budowie, kobiety w ciąży i karmiące | kobiety w wieku objętym programem przesiewowym |
| W czym sprawdza się najlepiej | odróżnienie torbieli od guzka litego, ocena węzłów chłonnych pachowych, naprowadzanie biopsji | wykrywanie mikrozwapnień i drobnych zmian w piersiach o przewadze tkanki tłuszczowej |
| Ograniczenia | wynik zależy od doświadczenia badającego; słabo uwidacznia mikrozwapnienia | mniejsza czułość przy gęstej tkance gruczołowej; niewielka dawka promieniowania |
U kobiet przed 40. rokiem życia tkanka piersi jest zwykle gęsta, przez co na zdjęciu mammograficznym zmiany mogą być słabo widoczne – dlatego to USG jest badaniem pierwszego wyboru, także przy wyczuwalnym guzku. U starszych kobiet z gęstymi piersiami lekarz często zleca USG jako uzupełnienie mammografii. W ciąży i w czasie karmienia piersią USG jest bezpieczne i stanowi podstawową metodę oceny piersi (zob. badania w ciąży).
Jak często badać piersi
- Samobadanie – raz w miesiącu, od okresu dojrzewania przez całe życie.
- Badanie piersi przez lekarza – podczas regularnych wizyt ginekologicznych, np. przy okazji cytologii.
- USG piersi – nie jest badaniem przesiewowym w programie. U młodszych kobiet bywa wykonywane profilaktycznie, a o tym, czy i jak często je powtarzać, decyduje lekarz na podstawie wieku, budowy piersi, wywiadu rodzinnego i wcześniejszych wyników.
- Mammografia – co 2 lata w ramach bezpłatnego programu profilaktyki raka piersi, bez skierowania. Program obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat; aktualny zakres wieku i listę placówek sprawdzisz na pacjent.gov.pl.
Kiedy badać się wcześniej i częściej
Jeśli rak piersi lub jajnika wystąpił u bliskiej krewnej (matki, siostry, córki), zwłaszcza przed 50. rokiem życia, albo w rodzinie stwierdzono mutację w genach BRCA1/BRCA2, porozmawiaj z lekarzem o skierowaniu do poradni genetycznej i indywidualnym planie badań. Taki plan może obejmować wcześniejsze USG, mammografię, a także rezonans magnetyczny piersi.
Kiedy w cyklu i jak się przygotować
USG piersi najlepiej wykonać w pierwszej połowie cyklu, ok. 5.–10. dnia (licząc od pierwszego dnia miesiączki). W drugiej połowie cyklu piersi pod wpływem hormonów są obrzęknięte i tkliwe, co utrudnia ocenę. Kobiety po menopauzie, a także stosujące antykoncepcję hormonalną bez przerw, mogą wykonać badanie w dowolnym terminie.
USG nie wymaga specjalnego przygotowania. Zabierz ze sobą wyniki i opisy poprzednich badań (USG, mammografii, biopsji) – porównanie z wcześniejszymi obrazami jest bardzo cenne. Badanie trwa kilkanaście minut, jest bezbolesne i wykonuje się je w pozycji leżącej; lekarz ocenia obie piersi oraz doły pachowe.
W dniu mammografii nie stosuj na piersi i pod pachy dezodorantu, pudru ani balsamu – ich składniki mogą dawać na zdjęciu obraz przypominający mikrozwapnienia.
Wynik BI-RADS – co oznacza
Opisy USG i mammografii zawierają zwykle kategorię BI-RADS – ujednoliconą skalę opracowaną przez American College of Radiology. Określa ona, jak duże jest prawdopodobieństwo, że zmiana ma charakter nowotworowy, i jakie powinno być dalsze postępowanie.
| Kategoria | Znaczenie | Co dalej |
|---|---|---|
| BI-RADS 0 | ocena niepełna | potrzebne dodatkowe badanie obrazowe lub porównanie z wcześniejszymi wynikami |
| BI-RADS 1 | obraz prawidłowy, bez zmian | rutynowe badania profilaktyczne |
| BI-RADS 2 | zmiana łagodna (np. prosta torbiel) | rutynowe badania profilaktyczne |
| BI-RADS 3 | zmiana prawdopodobnie łagodna, ryzyko nowotworu nie większe niż 2% | kontrola w krótszym odstępie, zwykle po ok. 6 miesiącach |
| BI-RADS 4 | zmiana podejrzana | biopsja |
| BI-RADS 5 | zmiana o wysokim prawdopodobieństwie nowotworu (co najmniej 95%) | biopsja i pilna dalsza diagnostyka |
| BI-RADS 6 | nowotwór potwierdzony wcześniej biopsją | leczenie onkologiczne |
Większość zmian wykrywanych w piersiach – torbiele, gruczolakowłókniaki, zmiany włóknisto-torbielowate – jest łagodna. Nawet kategoria BI-RADS 4 nie oznacza jeszcze rozpoznania raka – to sygnał, że rozpoznanie trzeba ustalić na podstawie biopsji, najczęściej gruboigłowej wykonywanej pod kontrolą USG.
Samobadanie piersi krok po kroku
Samobadanie nie zastępuje USG ani mammografii, ale pomaga poznać własne piersi i szybciej zauważyć zmianę. Wykonuj je raz w miesiącu, kilka dni po miesiączce; po menopauzie – zawsze tego samego dnia miesiąca.
- Oglądanie przed lustrem – z rękami opuszczonymi, następnie uniesionymi nad głowę, a na koniec opartymi na biodrach. Zwróć uwagę na kształt i wielkość piersi, wygląd skóry i brodawek.
- Badanie dotykiem na leżąco – podłóż rękę pod głowę i opuszkami trzech środkowych palców drugiej ręki badaj pierś małymi, kolistymi ruchami, z lekkim, średnim i mocniejszym uciskiem. Zbadaj systematycznie całą pierś, np. pasami z góry na dół.
- Doły pachowe i okolice obojczyków – sprawdź, czy nie wyczuwasz powiększonych węzłów chłonnych.
- Brodawki – oceń, czy nie są wciągnięte i czy nie pojawia się z nich wydzielina.
Badanie można też wykonać pod prysznicem – namydlona skóra ułatwia przesuwanie palców.
Objawy wymagające pilnej konsultacji
Umów się na wizytę u lekarza (ginekologa lub lekarza rodzinnego) w ciągu kilku dni, jeśli zauważysz:
- nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo w dole pachowym,
- wciągnięcie lub pomarszczenie skóry piersi,
- nowe wciągnięcie brodawki,
- krwistą lub jednostronną, samoistną wydzielinę z brodawki,
- skórę o wyglądzie „skórki pomarańczowej”, obrzęk piersi,
- utrzymujące się zaczerwienienie lub ocieplenie skóry piersi,
- owrzodzenie, łuszczenie się lub strupek na brodawce,
- wyraźną zmianę wielkości lub kształtu jednej piersi.
Nie czekaj z takimi objawami do kolejnego planowego badania. Większość z nich ma łagodne przyczyny, ale tylko lekarz – zwykle na podstawie USG lub mammografii, a w razie potrzeby biopsji – może to potwierdzić. Wcześnie wykryty rak piersi w wielu przypadkach można wyleczyć.
Najczęstsze pytania
Źródła
Autor artykułu
Prowadzi wizyty ginekologiczne i samodzielnie wykonuje badania: USG narządów miednicy mniejszej i piersi, USG wczesnej ciąży, kolposkopię oraz SONO-HSG. Praktykę lekarską prowadzi od 2015 roku, a prawo wykonywania zawodu w Polsce ma od 2023 roku. Ma certyfikaty umiejętności PTGiP z USG w położnictwie i ginekologii, USG piersi oraz kolposkopii. Przyjmuje w centrum RS-MED w Warszawie (Targówek).
Profil lekarza w RS-MED →