Cukrzycę ciążową rozpoznaje się na podstawie testu obciążenia 75 g glukozy (OGTT), wykonywanego standardowo między 24. a 28. tygodniem ciąży. Wystarczy jeden nieprawidłowy wynik: glukoza na czczo 92–125 mg/dl, po 1 godzinie ≥ 180 mg/dl lub po 2 godzinach 153–199 mg/dl. Podstawą leczenia są dieta, aktywność fizyczna i samokontrola glikemii, a gdy to nie wystarcza – insulina.
Czym jest cukrzyca ciążowa
W ciąży łożysko wytwarza hormony, które zmniejszają wrażliwość tkanek na insulinę. U większości kobiet trzustka radzi sobie z tym, zwiększając wydzielanie insuliny. Gdy to nie wystarcza, stężenie glukozy we krwi rośnie – mówimy wtedy o hiperglikemii w ciąży. Zgodnie z kryteriami WHO i zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego wyróżnia się dwie sytuacje:
- cukrzycę ciążową (GDM) – łagodniejsze podwyższenie glikemii, które zwykle ustępuje po porodzie;
- cukrzycę w ciąży – wartości glukozy jak w cukrzycy poza ciążą; często jest to cukrzyca obecna już wcześniej, ale nierozpoznana.
Cukrzyca ciążowa zwykle nie daje objawów, dlatego tak ważne są badania przesiewowe. Nieleczona zwiększa ryzyko nadmiernej masy urodzeniowej dziecka, trudnego porodu (np. dystocji barkowej), cięcia cesarskiego, nadciśnienia i stanu przedrzucawkowego, a u noworodka – hipoglikemii w pierwszych godzinach życia. Dobre wyrównanie glikemii wyraźnie zmniejsza ryzyko tych powikłań.
Kto jest w grupie ryzyka
Ryzyko cukrzycy ciążowej jest większe m.in. u kobiet, które:
- miały nadwagę lub otyłość przed ciążą albo dużo przytyły w czasie ciąży,
- są w wieku powyżej 35 lat,
- chorowały na cukrzycę ciążową w poprzedniej ciąży,
- urodziły wcześniej dziecko o masie powyżej 4000 g lub z wadą rozwojową albo przebyły obumarcie ciąży,
- mają cukrzycę typu 2 w najbliższej rodzinie,
- chorują na zespół policystycznych jajników (PCOS) lub nadciśnienie tętnicze.
Na pierwszej wizycie w ciąży oznacza się glukozę na czczo. U kobiet z czynnikami ryzyka standard opieki okołoporodowej przewiduje wykonanie testu OGTT już na pierwszej wizycie. Jeśli wynik jest prawidłowy, test powtarza się w 24.–28. tc. Nieprawidłowa glikemia na czczo przy pierwszej wizycie wymaga dalszej diagnostyki, której zakres ustala lekarz. Pełny plan badań znajdziesz w artykule Badania w ciąży – harmonogram.
Test OGTT 75 g – przebieg i normy
Na badanie zgłaszasz się na czczo (8–14 godzin bez jedzenia; można wypić niewielką ilość wody), po kilku dniach normalnego odżywiania – bez ograniczania węglowodanów. Pobiera się krew żylną, następnie w ciągu ok. 5 minut wypijasz roztwór 75 g glukozy. Kolejne pobrania wykonuje się po 1 i po 2 godzinach. W tym czasie należy spokojnie siedzieć w punkcie pobrań – nie jeść, nie palić i nie spacerować. Jeśli zwymiotujesz po wypiciu roztworu, badanie trzeba powtórzyć w innym dniu.
| Pomiar | Wynik prawidłowy | Cukrzyca ciążowa | Cukrzyca w ciąży |
|---|---|---|---|
| Na czczo | < 92 mg/dl | 92–125 mg/dl | ≥ 126 mg/dl |
| Po 1 godzinie | < 180 mg/dl | ≥ 180 mg/dl | – |
| Po 2 godzinach | < 153 mg/dl | 153–199 mg/dl | ≥ 200 mg/dl |
Cukrzycę w ciąży można też rozpoznać, gdy stężenie glukozy w przypadkowym pomiarze wynosi co najmniej 200 mg/dl i towarzyszą mu objawy hiperglikemii (np. wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu). Pomiary glukometrem nie służą do rozpoznawania cukrzycy, lecz wyłącznie do kontroli leczenia.
Dieta i aktywność fizyczna
U większości kobiet z cukrzycą ciążową wystarczy zmiana sposobu odżywiania. Najlepiej, gdy dietę pomoże ułożyć dietetyk współpracujący z poradnią diabetologiczną. Ogólne zasady:
- 3 główne posiłki i 2–3 mniejsze przekąski, w tym niewielki posiłek przed snem – bez długich przerw i bez głodówek;
- węglowodany złożone (pełnoziarniste pieczywo, kasze, warzywa strączkowe) zamiast cukru, słodyczy i białego pieczywa;
- rezygnacja ze słodzonych napojów i soków owocowych; owoce w małych porcjach, najlepiej z produktem białkowym;
- do każdego posiłku warzywa oraz źródło białka i zdrowych tłuszczów;
- śniadanie zwykle z mniejszą ilością węglowodanów, bo rano tolerancja glukozy bywa najgorsza.
Celem diety w ciąży nie jest odchudzanie. Zbyt restrykcyjne ograniczenie jedzenia może prowadzić do ketozy, która jest niekorzystna dla dziecka. Przyrost masy ciała powinien mieścić się w zakresie zaleconym przez lekarza.
Pomaga też regularny ruch, np. codzienny spacer po posiłku, pływanie czy ćwiczenia dla ciężarnych – jeśli nie ma przeciwwskazań położniczych. Nawet 15–30 minut marszu po jedzeniu może obniżyć glikemię poposiłkową.
Samokontrola glikemii i cele leczenia
Po rozpoznaniu cukrzycy ciążowej mierzysz glukozę glukometrem w domu – zwykle na czczo i 1 godzinę po rozpoczęciu każdego głównego posiłku; lekarz może zlecić dodatkowe pomiary. Wyniki warto zapisywać razem z informacją o posiłkach i pokazywać na każdej wizycie.
| Pomiar | Cel |
|---|---|
| Na czczo i przed posiłkami | 70–90 mg/dl |
| 1 godzina po rozpoczęciu posiłku | < 140 mg/dl |
| 2 godziny po rozpoczęciu posiłku | < 120 mg/dl |
Opiekę nad ciężarną z cukrzycą prowadzi zwykle zespół: ginekolog-położnik i diabetolog (często w poradni specjalistycznej), a w razie potrzeby dietetyk. Częściej wykonuje się też USG, aby ocenić wzrastanie dziecka i ilość płynu owodniowego.
Kiedy potrzebna jest insulina
Jeśli mimo diety i aktywności wyniki glikemii regularnie przekraczają wartości docelowe, diabetolog włącza insulinę. Jest ona lekiem z wyboru w ciąży: nie przechodzi przez łożysko w istotnym stopniu i pozwala precyzyjnie dopasować leczenie. Rodzaj insuliny i dawki ustala lekarz, a w trakcie ciąży zwykle trzeba je zmieniać. Doustne leki przeciwcukrzycowe stosuje się w ciąży tylko w wybranych sytuacjach i wyłącznie na zlecenie lekarza.
Konieczność przyjmowania insuliny nie oznacza, że dieta „nie zadziałała” z Twojej winy – zapotrzebowanie na insulinę rośnie wraz z wiekiem ciąży i u części kobiet jest to naturalny przebieg choroby. Kobiety leczone insuliną powinny umieć rozpoznać i leczyć hipoglikemię (drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód, zaburzenia koncentracji) i mieć zawsze przy sobie szybko wchłaniające się węglowodany.
Wezwij pomoc (112), jeśli przy niskim cukrze pojawia się splątanie, drgawki lub utrata przytomności. Pilnie zgłoś się do szpitala, gdy wyczuwasz wyraźnie słabsze ruchy dziecka lub nie czujesz ich wcale, masz silny ból głowy z zaburzeniami widzenia, nagłe obrzęki twarzy i rąk, krwawienie albo odpływanie płynu z dróg rodnych.
Poród i badania po porodzie
Cukrzyca ciążowa sama w sobie nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. O terminie i sposobie porodu decyduje położnik – bierze pod uwagę wyrównanie glikemii, sposób leczenia i szacowaną masę dziecka (zob. też termin porodu i postępowanie po terminie). Po porodzie u noworodka kontroluje się stężenie glukozy, a wczesne karmienie piersią pomaga zapobiegać hipoglikemii.
U większości kobiet po porodzie glikemia szybko się normalizuje i insulinę się odstawia. Mimo to 6–12 tygodni po porodzie należy wykonać test OGTT 75 g, aby sprawdzić, czy zaburzenia całkowicie ustąpiły. Kobiety po cukrzycy ciążowej mają znacznie większe ryzyko cukrzycy typu 2 w przyszłości, dlatego zaleca się regularne badanie glikemii (co 1–3 lata, zależnie od wyników i czynników ryzyka), utrzymanie prawidłowej masy ciała i aktywność fizyczną. Przed kolejną ciążą warto wykonać badanie glukozy – więcej w artykule Planowanie ciąży.
Najczęstsze pytania
Źródła
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych z cukrzycą (aktualizacja coroczna)
- WHO. Diagnostic criteria and classification of hyperglycaemia first detected in pregnancy (2013)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. 2018 poz. 1756; tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1140)
Autor artykułu
Zajmuje się ginekologią, diagnostyką ultrasonograficzną oraz opieką nad ciążą. Prowadzi konsultacje, badania profilaktyczne i diagnostyczne, wykonuje USG narządów miednicy mniejszej i USG w ciąży. Ma ponad 30 lat doświadczenia lekarskiego. Przyjmuje w centrum RS-MED w Warszawie (Targówek).
Profil lekarza w RS-MED →