Nudności i wymioty dotyczą większości kobiet w ciąży. Zwykle zaczynają się około 6. tygodnia, są najsilniejsze około 9. tygodnia i mijają między 16. a 20. tygodniem. Pomagają małe, częste posiłki, imbir i odpoczynek, a gdy to nie wystarcza – leki zalecone przez lekarza. Pilnej pomocy wymaga sytuacja, w której nie jesteś w stanie utrzymać płynów, tracisz na wadze lub masz objawy odwodnienia.
Kiedy zaczynają się i kiedy mijają mdłości
Choć potocznie mówi się o „porannych mdłościach”, nudności w ciąży mogą pojawiać się o każdej porze dnia, a u wielu kobiet utrzymują się przez większość dnia. Typowy przebieg wygląda tak:
| Okres ciąży | Co się zwykle dzieje |
|---|---|
| ok. 4.–6. tc. | pierwsze mdłości, nadwrażliwość na zapachy, zmiana apetytu |
| ok. 9. tc. | największe nasilenie dolegliwości |
| 12.–14. tc. | u wielu kobiet wyraźna poprawa |
| 16.–20. tc. | u większości ciężarnych objawy ustępują |
| po 20. tc. | u niewielkiej części kobiet nudności utrzymują się dłużej, czasem do porodu |
Nudności bywają jednym z pierwszych objawów ciąży. Jeśli natomiast nudności i wymioty pojawiają się po raz pierwszy dopiero po około 10.–11. tygodniu, lekarz powinien poszukać innej przyczyny, np. infekcji układu moczowego, choroby przewodu pokarmowego czy zaburzeń pracy tarczycy.
Skąd biorą się nudności w ciąży
Mechanizm powstawania nudności nie został w pełni poznany. Największe znaczenie przypisuje się hormonom wytwarzanym we wczesnej ciąży – przede wszystkim gonadotropinie kosmówkowej (hCG) i estrogenom. Nowsze badania wskazują też na rolę hormonu GDF15, wytwarzanego przez łożysko, oraz na indywidualną wrażliwość organizmu matki.
Silniejsze dolegliwości występują częściej m.in. w ciąży mnogiej, u kobiet, które miały nasilone nudności w poprzedniej ciąży, oraz u kobiet z rodzinnym występowaniem niepowściągliwych wymiotów. Rzadką przyczyną bardzo silnych wymiotów jest ciąża zaśniadowa – dlatego tak ważne jest wczesne USG.
Domowe sposoby – co naprawdę pomaga
W łagodnych i umiarkowanych nudnościach podstawą są zmiany w sposobie jedzenia i trybie dnia. Nie każdy sposób działa u każdej kobiety – warto sprawdzić, co pomaga właśnie Tobie.
- Małe, częste posiłki – co 2–3 godziny zamiast trzech dużych. Pusty żołądek zwykle nasila mdłości.
- Coś do jedzenia jeszcze przed wstaniem z łóżka – np. suchar, krakers lub kawałek pieczywa.
- Produkty, które dobrze tolerujesz – często są to potrawy suche, chłodne, mało tłuste i niezbyt aromatyczne. W tym okresie nie musisz trzymać się „idealnej” diety.
- Picie małymi łykami przez cały dzień, najlepiej między posiłkami, a nie w trakcie.
- Imbir – w postaci naparu lub w potrawach; jego skuteczność w łagodnych nudnościach potwierdzają badania. Suplementy z imbirem warto skonsultować z lekarzem.
- Odpoczynek i sen – zmęczenie wyraźnie nasila objawy.
- Unikanie bodźców, które wywołują mdłości: intensywnych zapachów, dusznych pomieszczeń, gotowania potraw o silnym aromacie.
Jeśli preparat witaminowy z żelazem nasila nudności, porozmawiaj z lekarzem o czasowej zmianie preparatu. Nie odstawiaj jednak kwasu foliowego – więcej o tym w artykule o suplementacji w ciąży.
Leki na nudności w ciąży
Leczenie farmakologiczne jest uzasadnione, jeśli nudności i wymioty utrudniają codzienne funkcjonowanie, jedzenie lub pracę – stosuje się wtedy leki o udokumentowanym bezpieczeństwie w ciąży. Nie warto „przeczekiwać” silnych objawów – wcześnie rozpoczęte leczenie zmniejsza ryzyko przejścia w ciężką postać.
Według wytycznych amerykańskich (ACOG) leczenie zaczyna się zwykle od witaminy B6 (pirydoksyny) lub połączenia doksylaminy z pirydoksyną. Wytyczne brytyjskie (RCOG) wśród leków pierwszego wyboru wymieniają preparaty przeciwhistaminowe (w tym połączenie doksylaminy z pirydoksyną) i niektóre inne środki przeciwwymiotne. Jeśli to nie wystarcza, lekarz może zastosować inne leki przeciwwymiotne o udokumentowanym bezpieczeństwie w ciąży, a przy towarzyszącej zgadze – leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego.
Rodzaj leku i dawkę zawsze ustala lekarz. Nie stosuj samodzielnie leków przeciwwymiotnych, preparatów ziołowych ani „naturalnych” mieszanek bez konsultacji – nie wszystkie są w ciąży bezpieczne.
Na wizycie warto powiedzieć lekarzowi, ile razy dziennie wymiotujesz, czy jesteś w stanie pić, ile ważysz w porównaniu z okresem sprzed ciąży i czego już próbowałaś. Jeśli dolegliwości uniemożliwiają pracę, lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie – silne nudności to uzasadniony powód, by na kilka dni lub tygodni odpocząć.
Niepowściągliwe wymioty ciężarnych (hyperemesis gravidarum)
U niewielkiej części kobiet nudności i wymioty są tak nasilone, że prowadzą do odwodnienia i niedożywienia. Taki stan nazywa się niepowściągliwymi wymiotami ciężarnych (łac. hyperemesis gravidarum) i wymaga leczenia, często w szpitalu. Nie jest to „gorsza wersja zwykłych mdłości”, którą trzeba przetrwać, lecz choroba.
Na niepowściągliwe wymioty wskazują m.in.:
- silne nudności i/lub wymioty, które zaczęły się we wczesnej ciąży i uniemożliwiają normalne jedzenie i picie,
- wyraźne ograniczenie codziennego funkcjonowania,
- utrata masy ciała (często ponad 5% masy sprzed ciąży),
- objawy odwodnienia: suchość w ustach, wzmożone pragnienie, rzadkie oddawanie małych ilości ciemnego moczu, zawroty głowy, kołatanie serca,
- zaburzenia elektrolitowe w badaniach krwi.
Lekarz ocenia nasilenie objawów, często za pomocą prostej skali (np. PUQE), i zleca badania moczu i krwi. Leczenie obejmuje nawadnianie dożylne, leki przeciwwymiotne oraz uzupełnianie elektrolitów i witamin – zwłaszcza tiaminy (witaminy B1), której niedobór przy długotrwałych wymiotach może prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych. Niepowściągliwe wymioty bywają też dużym obciążeniem psychicznym – jeśli czujesz się przytłoczona, przeczytaj o depresji w ciąży i nie wahaj się poprosić o wsparcie.
Kobiety, które przeszły niepowściągliwe wymioty, mają większe ryzyko ich nawrotu w kolejnej ciąży. Planując następną ciążę, warto omówić z lekarzem plan postępowania i wcześniejsze rozpoczęcie leczenia.
Kiedy iść do lekarza
Umów wizytę, jeśli nudności lub wymioty utrudniają Ci jedzenie, pracę i codzienne obowiązki, mimo że stosujesz domowe sposoby. Lekarz dobierze leczenie i sprawdzi, czy nie ma innych przyczyn dolegliwości.
- nie jesteś w stanie utrzymać żadnych płynów przez ponad 12–24 godziny,
- prawie nie oddajesz moczu albo mocz jest bardzo ciemny,
- masz silne zawroty głowy, omdlenia, przyspieszone bicie serca lub czujesz się bardzo osłabiona,
- w wymiocinach pojawia się krew,
- wymiotom towarzyszy silny ból brzucha, gorączka, krwawienie z dróg rodnych, silny ból głowy lub zaburzenia widzenia.
Najczęstsze pytania
Źródła
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. The Management of Nausea and Vomiting in Pregnancy and Hyperemesis Gravidarum. Green-top Guideline No. 69, wyd. 2. BJOG 2024; 131(7): e1–e30
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 189: Nausea and Vomiting of Pregnancy (2018)
- NHS – Vomiting and morning sickness in pregnancy
Autor artykułu
Prowadzi wizyty ginekologiczne i samodzielnie wykonuje badania: USG narządów miednicy mniejszej i piersi, USG wczesnej ciąży, kolposkopię oraz SONO-HSG. Praktykę lekarską prowadzi od 2015 roku, a prawo wykonywania zawodu w Polsce ma od 2023 roku. Ma certyfikaty umiejętności PTGiP z USG w położnictwie i ginekologii, USG piersi oraz kolposkopii. Przyjmuje w centrum RS-MED w Warszawie (Targówek).
Profil lekarza w RS-MED →