W ciąży o prawidłowym przebiegu wykonuje się co najmniej trzy badania USG: w 11–14 tygodniu (z oceną przezierności karkowej), w 18–22 tygodniu (USG połówkowe) i w 27–32 tc. (ocena wzrastania płodu; wg PTGiP w 28–32 tc.). Często wykonuje się także wczesne USG potwierdzające ciążę w macicy, a po terminie porodu – USG kontrolne.

Ile USG w ciąży i kiedy

BadanieTerminCo ocenia
Wczesne USGok. 6.–10. tc.lokalizacja ciąży, czynność serca zarodka, liczba zarodków, wiek ciąży
USG I trymestru11+0 – 13+6 tc.przezierność karkowa (NT), wczesna ocena anatomii, ryzyko wad chromosomowych
USG połówkowe18–22 tc.szczegółowa anatomia płodu, łożysko, płyn owodniowy, szyjka macicy
USG III trymestru27–32 tc. (wg PTGiP 28–32 tc.)wzrastanie i masa płodu, położenie, łożysko, płyn owodniowy

Wczesne USG (do 10. tc.)

Pierwsze USG ma przede wszystkim potwierdzić, że ciąża rozwija się w jamie macicy, a nie poza nią, oraz że zarodek ma czynność serca. Na podstawie wielkości zarodka (CRL) lekarz precyzyjnie ustala wiek ciąży i termin porodu – to ważne zwłaszcza przy nieregularnych cyklach.

Według rekomendacji PTGiP badanie przed 10. tygodniem nie jest obowiązkowe – wykonuje się je ze wskazań lekarskich, w praktyce zwykle po dodatnim teście. Najlepiej wykonać je ok. 6.–8. tygodnia ciąży. Przy wcześniejszym badaniu zarodek może być jeszcze niewidoczny, co często oznacza po prostu konieczność powtórzenia USG za 1–2 tygodnie.

USG w 11–14 tc. (przezierność karkowa)

Badanie wykonuje się między 11+0 a 13+6 tygodniem ciąży. Lekarz mierzy przezierność karkową (NT), ocenia wczesną anatomię płodu, a często także kość nosową i wybrane przepływy krwi. Wynik, w połączeniu z wiekiem matki i badaniem biochemicznym krwi (PAPP-A, wolna beta-hCG), pozwala oszacować ryzyko najczęstszych wad chromosomowych. To badanie przesiewowe – wynik „podwyższone ryzyko” nie jest diagnozą, lecz wskazaniem do dalszej diagnostyki.

Badanie powinien wykonywać lekarz z aktualnym certyfikatem uprawniającym do oceny ryzyka (np. FMF lub Sekcji Ultrasonografii PTGiP).

USG połówkowe (18–22 tc.)

To najbardziej szczegółowe badanie anatomii dziecka. Lekarz ocenia m.in. mózg, twarz, serce, kręgosłup, ściany jamy brzusznej, nerki, kończyny, a także położenie łożyska, ilość płynu owodniowego i długość szyjki macicy. W przypadku wielu wad wykrytych na tym etapie można zaplanować leczenie po porodzie lub jeszcze w życiu płodowym.

USG III trymestru (28–32 tc.)

Badanie służy do oceny wzrastania płodu (szacunkowa masa ciała), jego położenia, ilości płynu owodniowego oraz łożyska. Pozwala wykryć zahamowanie wzrastania lub makrosomię, co wpływa na plan opieki i porodu.

Czy USG w ciąży jest bezpieczne

USG wykorzystuje fale ultradźwiękowe, nie promieniowanie jonizujące. Badanie diagnostyczne wykonane przez lekarza ze wskazań medycznych jest uważane za bezpieczne dla matki i dziecka. Zgodnie z zasadą ALARA lekarz stosuje możliwie najniższą energię fal i ogranicza czas badania do niezbędnego minimum – dlatego nie zaleca się badań „pamiątkowych” bez wskazań.

Jak przygotować się do USG w ciąży

  • Weź kartę ciąży i wyniki poprzednich badań (zwłaszcza USG i badań krwi).
  • Przed wczesnym USG przezpochwowym opróżnij pęcherz.
  • Na USG brzuszne nie smaruj skóry brzucha balsamem w dniu badania.
  • Przed badaniem w 11–14 tc. sprawdź, czy placówka pobiera krew do badania biochemicznego tego samego dnia.

Najczęstsze pytania

W ciąży o prawidłowym przebiegu standard przewiduje co najmniej trzy badania USG: w 11–14, 18–22 i 27–32 tc. (wg rekomendacji PTGiP trzecie badanie w 28–32 tc.), a po 40. tc. – kolejne. Wiele kobiet ma też wczesne USG potwierdzające ciążę. Przy wskazaniach lekarz zleca dodatkowe badania.

Diagnostyczne USG wykonane przez lekarza ze wskazań medycznych jest uważane za bezpieczne. Towarzystwa naukowe zalecają jednak, by nie wykonywać badań bez potrzeby, np. wyłącznie dla pamiątkowego nagrania.

Płeć można czasem ocenić już w badaniu w 11–14 tc., ale z ograniczoną pewnością. Zwykle jest dobrze widoczna podczas USG połówkowego (18–22 tc.). Ocena płci nie jest celem medycznym badania.

Nie. Wczesne USG wykonuje się zwykle głowicą przezpochwową, a przed badaniem opróżnia się pęcherz. Pełny pęcherz bywa potrzebny tylko przy badaniu przez powłoki brzuszne we wczesnej ciąży – lekarz lub rejestracja poinformują o tym wcześniej.

Źródła

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. 2018 poz. 1756; tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1140)
  2. Borowski D. i wsp. Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii PTGiP w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2020. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020; 5(2): 63–75
  3. ISUOG Practice Guidelines (updated): performance of 11–14-week ultrasound scan (2023)
  4. Nicolaides K.H. The 11–13+6 weeks scan. The Fetal Medicine Foundation, London 2004
Ważne: artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o badaniach, lekach i suplementach podejmuj razem z lekarzem prowadzącym. W nagłych sytuacjach dzwoń pod 112.
lek. Aliesia Melnychenko

Autor artykułu

lek. Aliesia Melnychenko

Zajmuje się ginekologią, diagnostyką ultrasonograficzną oraz opieką nad ciążą. Prowadzi konsultacje, badania profilaktyczne i diagnostyczne, wykonuje USG narządów miednicy mniejszej i USG w ciąży. Ma ponad 30 lat doświadczenia lekarskiego. Przyjmuje w centrum RS-MED w Warszawie (Targówek).

Profil lekarza w RS-MED →