Infekcje intymne – grzybica, waginoza bakteryjna, rzęsistkowica

Najczęstsze infekcje intymne to grzybica pochwy (gęste, białe upławy i silny świąd), waginoza bakteryjna (rzadkie, szarawe upławy o „rybim” zapachu, zwykle bez świądu) oraz rzęsistkowica – infekcja przenoszona drogą płciową z pienistymi, żółtozielonymi upławami. Objawy często się nakładają, dlatego przy pierwszym epizodzie, w ciąży i przy nawrotach rozpoznanie powinien potwierdzić lekarz. Każda z tych infekcji wymaga innego leczenia.

Jak odróżnić infekcje – tabela

Prawidłowe pH pochwy u kobiety w wieku rozrodczym wynosi zwykle 3,8–4,5. Pomiar pH, ocena upławów i badanie mikroskopowe pozwalają lekarzowi szybko odróżnić najczęstsze przyczyny dolegliwości.

Warto pamiętać, że nie każda wydzielina jest objawem choroby. Przezroczyste lub mlecznobiałe upławy bez przykrego zapachu są fizjologiczne, a ich ilość i konsystencja zmieniają się w ciągu cyklu – w okolicy owulacji śluz staje się obfity i rozciągliwy. Więcej wydzieliny bywa też w ciąży i przy antykoncepcji hormonalnej. Niepokój powinny budzić zmiana koloru lub zapachu, świąd, pieczenie, ból albo zaczerwienienie sromu.

Podobne objawy mogą dawać także inne stany: tlenowe zapalenie pochwy, zakażenie chlamydią lub rzeżączką (zapalenie szyjki macicy), opryszczka narządów płciowych, a także podrażnienie lub alergia kontaktowa, np. na kosmetyki czy środki do prania. Dlatego przy nietypowym obrazie lekarz może zlecić dodatkowe badania.

Grzybica pochwy (kandydoza)

Wywołują ją drożdżaki, najczęściej Candida albicans, które w niewielkiej ilości mogą bytować w pochwie bez objawów. Ich nadmiernemu namnażaniu się sprzyjają m.in. antybiotykoterapia, ciąża, źle kontrolowana cukrzyca i obniżona odporność. Grzybica nie jest typową chorobą przenoszoną drogą płciową.

Objawy to przede wszystkim świąd i pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk sromu, ból przy współżyciu oraz białe, grudkowate upławy. Niepowikłaną grzybicę leczy się krótkotrwale lekami przeciwgrzybiczymi dopochwowo lub doustnie. Przy nawrotach lekarz zleca posiew z antybiogramem (mykogramem), bo część zakażeń wywołują gatunki Candida mniej wrażliwe na standardowe leki, i może zaplanować leczenie podtrzymujące.

Waginoza bakteryjna

Waginoza to nie klasyczne „zakażenie”, lecz zaburzenie równowagi flory pochwy – ubywa chroniących pałeczek kwasu mlekowego, a namnażają się bakterie beztlenowe (m.in. Gardnerella). Sprzyjają jej m.in. irygacje, nowy partner seksualny lub wielu partnerów oraz palenie tytoniu.

Charakterystyczne są rzadkie, szarawe upławy i „rybi” zapach, zwykle bez świądu. Co najmniej połowa kobiet nie ma żadnych objawów. Rozpoznanie opiera się na kryteriach Amsela (wygląd upławów, pH > 4,5, dodatni test aminowy, obecność komórek jeżowych – tzw. clue cells) lub ocenie preparatu barwionego metodą Grama w skali Nugenta.

Objawową waginozę leczy się antybiotykiem – metronidazolem lub klindamycyną, doustnie lub dopochwowo; wyboru dokonuje lekarz. Podczas leczenia metronidazolem nie należy pić alkoholu. Rutynowe leczenie partnera nie zmniejsza ryzyka nawrotu i nie jest zalecane. Waginoza ma skłonność do nawracania.

Rzęsistkowica

Rzęsistkowicę wywołuje pierwotniak Trichomonas vaginalis. To infekcja przenoszona drogą płciową. Objawy to obfite, pieniste, żółtozielone upławy o nieprzyjemnym zapachu, świąd, pieczenie, ból przy współżyciu i oddawaniu moczu – ale wiele osób, zwłaszcza mężczyzn, przechodzi ją bezobjawowo.

Rozpoznanie najlepiej potwierdzić testem molekularnym (NAAT), który jest czulszy niż samo badanie mikroskopowe. Ze względu na częste ponowne zakażenia zaleca się kontrolny test w ciągu ok. 3 miesięcy po leczeniu.

Kiedy iść do ginekologa

Zgłoś się do lekarza, zamiast sięgać po leki bez recepty, jeśli:

• to pierwszy taki epizod lub objawy są inne niż wcześniej,
• jesteś w ciąży,
• infekcje nawracają (3–4 epizody w roku lub więcej) lub leczenie nie pomaga,
• masz nowego partnera seksualnego albo podejrzewasz zakażenie przenoszone drogą płciową,
• pojawiły się owrzodzenia, pęcherzyki lub krwawienie poza miesiączką.

Przez 48 godzin przed wizytą nie stosuj globulek ani irygacji i nie współżyj – utrudnia to badanie. Aktywna infekcja jest też powodem do przełożenia cytologii.

Infekcje intymne w ciąży

W ciąży grzybica pochwy występuje częściej z powodu zmian hormonalnych. Leczy się ją preparatami dopochwowymi – doustnych leków przeciwgrzybiczych zwykle się unika. Objawową waginozę bakteryjną u ciężarnej należy leczyć, bo wiąże się m.in. z większym ryzykiem porodu przedwczesnego; lekarz dobierze lek bezpieczny w danym okresie ciąży. Rzęsistkowicę również leczy się w ciąży, razem z partnerem.

Ocena czystości pochwy i badania w kierunku zakażeń są częścią standardowej opieki w ciąży – zob. badania w ciąży. Każdą zmianę upławów w ciąży warto skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Jak zapobiegać nawrotom

• Nie stosuj irygacji – wypłukują pałeczki kwasu mlekowego i sprzyjają waginozie.
• Myj okolice intymne z zewnątrz, wodą lub łagodnym, bezzapachowym środkiem; unikaj perfumowanych płynów, chusteczek i wkładek.
• Noś przewiewną, bawełnianą bieliznę; po basenie lub treningu szybko zmień mokry strój.
• Stosuj prezerwatywy – chronią przed rzęsistkowicą i innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, mogą też zmniejszać ryzyko waginozy.
• Przy cukrzycy dbaj o dobrą kontrolę glikemii.
• Antybiotyki przyjmuj tylko wtedy, gdy są naprawdę potrzebne.

Dowody na skuteczność probiotyków dopochwowych i doustnych w zapobieganiu nawrotom są niejednoznaczne – mogą być uzupełnieniem, ale nie zastępują leczenia. Przy częstych nawrotach warto z lekarzem poszukać przyczyny.

Najczęstsze pytania

Autor artykułu

lek. Aliesia Melnychenko

Zajmuje się ginekologią, diagnostyką ultrasonograficzną oraz opieką nad ciążą. Prowadzi konsultacje, badania profilaktyczne i diagnostyczne, wykonuje USG narządów miednicy mniejszej i USG w ciąży. Ma ponad 30 lat doświadczenia lekarskiego. Przyjmuje w centrum RS-MED w Warszawie (Targówek).

Profil lekarza w RS-MED →